Η ΓΝΩΡΙΜΙΑ
Η γνωριμία και η συναναστροφή με έναν νάρκισσο είναι μία εμπειρία που δε μοιάζει με καμία άλλη. Είναι το άτομο που θα ξεχωρίσει από το πλήθος, θα σε διεκδικήσει με ευφάνταστους τρόπους και θα σε κάνει να νιώθεις μοναδικός/ή. Τις πρώτες μέρες αισθάνεσαι τόσο τυχερός/ή, σαν να έχεις κερδίσει το λαχείο· νιώθεις ότι η μοίρα σε αντάμειψε. Τα ραντεβού είναι πάντα προσαρμοσμένα στις προτιμήσεις σου — αν είσαι ρομαντικός/ή θα πλημμυρίζουν από ρομαντισμό, αν αγαπάς την τέχνη θα οργανωθούν σε καλλιτεχνικά δρώμενα. Αυτή η προσεκτική στρατηγική το κάνει πολύ εύκολο να γοητευτείς και να ερωτευτείς.
Στην ψυχολογία, αυτό το μοτίβο ονομάζεται ιδανικοποίηση (idealization). Ο νάρκισσος προβάλλει πάνω στον άλλο μια τέλεια εικόνα, όχι επειδή βλέπει τον άλλον ρεαλιστικά, αλλά επειδή μέσα από την εξιδανίκευση ενισχύει τη δική του εικόνα. Πρόκειται για την πρώτη φάση του φαύλου κύκλου «ιδανικοποίηση – υποτίμηση – απόρριψη» που περιγράφεται στη βιβλιογραφία για τη ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας.
Η ΣΧΕΣΗ
Η αρχή της σχέσης είναι σαν παραμύθι. Υπάρχει γοητεία, χαρά, κοινωνική ευγένεια. Ο νάρκισσος θα δείξει προς όλους πόσο ξεχωριστός/ή είσαι, όχι τόσο για σένα, αλλά για να επιδείξει το καλύτερο κοινωνικό του πρόσωπο. Για εκείνον, το «φαίνεσθαι» είναι το σημαντικότερο.
Η προσωπική του εικόνα καθοδηγεί τις περισσότερες επιλογές του. Στο πρώτο στάδιο δύσκολα αντιλαμβάνεσαι τι συμβαίνει, απλά απολαμβάνεις το παραμύθι.
Επιστημονικά, η περίοδος αυτή έχει ονομαστεί και “love bombing”: η υπερβολική, στρατηγική προσφορά προσοχής και αγάπης, με στόχο να δεθεί το θύμα συναισθηματικά (Health.com, 2023).
Το δεύτερο στάδιο της σχέσης
Όπως στα παραμύθια εμφανίζονται σκοτεινοί χαρακτήρες, έτσι και εδώ. Από την πρώτη σοβαρή διαφωνία μπορεί να εκδηλωθεί η ένταση. Αν θυμώσεις έναν νάρκισσο, είναι σαν να ενεργοποιείς ηφαίστειο. Ο θυμός του είναι έντονος και καυστικός· σε κάνει να νιώθεις ότι εσύ φταις για όλα. Οι καβγάδες είναι καταστροφικοί, και πολλές φορές ο σύντροφος χειραγωγείται χωρίς να το αντιλαμβάνεται.
Αν το καταλάβεις και αντιδράσεις, θα κατηγορηθείς για υπερβολή ή για τα «νεύρα σου». Ο νάρκισσος δεν αναλαμβάνει ποτέ ευθύνη. Θεωρεί τον εαυτό του τέλειο, ενώ οι άλλοι είναι «ατελείς». Αν σε κάποιο σημείο υπερέχεις, θα προσπαθήσει να σε μειώσει.
Η ψυχολογία ορίζει αυτή τη φάση ως υποτίμηση (devaluation). Το άτομο που εξιδανικεύτηκε γίνεται τώρα στόχος κριτικής και απαξίωσης. Συχνά εφαρμόζονται χειριστικές τακτικές όπως το gaslighting, όπου ο νάρκισσος διαστρεβλώνει την πραγματικότητα ώστε ο άλλος να αμφιβάλλει για τον εαυτό του (Stern, 2007).
Η ζωή σε αυτό το στάδιο έχει συνεχείς μεταπτώσεις: μετά από σφοδρούς καβγάδες, ακολουθούν συγγνώμες και θεαματικές χειρονομίες, ενώ άλλες φορές η «ήρεμη» στάση του κρύβει σιωπηλή υποτίμηση και ψυχολογική πίεση.
ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ
Με τον καιρό, η σχέση με έναν νάρκισσο φθείρει βαθιά την ψυχική υγεία. Ακόμη και χωρίς σωματική βία, η συνεχής ψυχολογική πίεση μπορεί να διαλύσει την αυτοκυριαρχία, την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμηση. Οι συνέπειες εμφανίζονται τόσο ψυχικά (άγχος, θλίψη, συναισθηματικό βάρος) όσο και σωματικά (διαταραχές ύπνου, υπερφαγικά επεισόδια, κόπωση).
Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι τα ναρκισσιστικά άτομα διαθέτουν εύθραυστη αυτοεκτίμηση, που εξαρτάται από την αναγνώριση των άλλων (Hyatt et al., 2018). Αυτή η ανάγκη για διαρκή «ναρκισσιστική τροφοδοσία» (narcissistic supply) εξαντλεί τους συντρόφους, οι οποίοι καταλήγουν με χαμηλή αυτοεκτίμηση και άγχος (Lev, 2021).
Το τρίτο στάδιο της σχέσης
Το τρίτο στάδιο ξεκινά όταν αρχίζεις να συνειδητοποιείς την τοξικότητα και προσπαθείς να αντιδράσεις. Είναι το πιο δύσκολο, γιατί απαιτεί θάρρος, αυτογνωσία και πολλές φορές εξωτερική υποστήριξη για να σπάσουν οι κύκλοι χειριστικότητας. Η ψυχοθεραπεία, η θέσπιση ορίων και η στήριξη από δίκτυα εμπιστοσύνης είναι απαραίτητα εργαλεία για να προστατευτεί η ψυχική υγεία και να ξαναχτιστεί η αυτοεκτίμηση.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η ζωή με έναν νάρκισσο μοιάζει στην αρχή με όνειρο, αλλά με τον καιρό γίνεται ένας φαύλος κύκλος έντασης, υποτίμησης και χειραγώγησης. Η επιστήμη επιβεβαιώνει όσα βιωματικά καταγράφονται: πίσω από τη γοητεία κρύβεται μια εύθραυστη και ασταθής αυτοεικόνα, που συντηρείται εις βάρος του συντρόφου. Το σημαντικότερο μάθημα είναι ότι, για να επιβιώσεις, χρειάζεται να κρατήσεις ζωντανή τη σύνδεση με τον εαυτό σου και να θέτεις σαφή όρια.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Lev, A. (2021). Narcissistic Supply. Verywell Mind. Σύνδεσμος
- Stern, R. (2007). The Gaslight Effect. Morgan Road Books.
- Hyatt, C. S., Sleep, C. E., et al. (2018). The differential relationships between narcissism and self-esteem. PLoS ONE, 13(9). PMC6070240
- Jauk, E., & Kaufman, S. B. (2023). A cognitive-behavioral model of narcissistic self-esteem dysregulation. Frontiers in Psychology. PubMed
- com (2023). Narcissistic abuse syndrome: signs and recovery. Σύνδεσμος
- Verywell Mind (2022). Why it’s important to have high self-esteem. Σύνδεσμος
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Dr. Μήτσιου – Δάκτυλα Γλυκερία