Όταν το «δεύτερο σπίτι» γίνεται πηγή πίεσης
Η δουλειά μας συχνά αποκαλείται «δεύτερο σπίτι». Εκεί περνάμε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας μας, εκεί χτίζουμε σχέσεις και συχνά κρίνεται η επαγγελματική αλλά και η προσωπική μας ισορροπία. Τι συμβαίνει, όμως, όταν αυτό το «σπίτι» το μοιράζεσαι με έναν νάρκισσο;
Το να εργάζεσαι μαζί του είναι εξίσου ψυχοφθόρο με το να ζεις μαζί του. Κάθε μέρα κουβαλάς το βάρος της ιδιοτροπίας, της υπεροψίας και της μόνιμης ανάγκης του για θαυμασμό. Δεν είναι απλώς ένα δύσκολο αφεντικό ή ένας απαιτητικός συνάδελφος· είναι μια προσωπικότητα που μπορεί να διαβρώσει σιγά-σιγά την ψυχική σου αντοχή.
Η εξουσία ως ναρκωτικό
Οι ειδικοί περιγράφουν τον ναρκισσισμό ως ένα σταθερό μοτίβο μεγαλομανίας, έλλειψης ενσυναίσθησης και ανάγκης για συνεχή επιβεβαίωση (American Psychiatric Association, 2013). Όταν αυτά τα χαρακτηριστικά συναντώνται σε έναν προϊστάμενο, η δυναμική γίνεται υποτελειακή: όσο υπακούς, όλα κυλούν φαινομενικά ήρεμα, μόλις όμως εκφράσεις διαφωνία, το σκηνικό αλλάζει.
Όπως περιγράφουν εργαζόμενοι σε ανάλογες συνθήκες, «μοιάζει με το ξέσπασμα ενός ηφαιστείου». Ο νάρκισσος εκρήγνυται, υποτιμά, προσβάλλει, και δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει την εξουσία του για να επιβληθεί. Εδώ η «ηδονή της εξουσίας» γίνεται σαν εθισμός: απολαμβάνει να σε μειώνει, να σε κάνει να αισθάνεσαι διαρκώς ανασφαλής για το μέλλον σου στη δουλειά (Maccoby, 2000).
Οι επιπτώσεις στον εργαζόμενο
Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι η ναρκισσιστική ηγεσία συνδέεται με:
- αυξημένο εργασιακό άγχος,
- περιορισμένη ομαδικότητα και συνεργασία,
- αυξημένες συγκρούσεις,
- επαγγελματική εξουθένωση (burnout) (Rosenthal & Pittinsky, 2006· Harms, Spain, & Hannah, 2011).
Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι η δουλειά σου παύει να είναι δημιουργική ή ικανοποιητική. Αντί να νιώθεις πως εξελίσσεσαι, ξυπνάς με ένα σφίξιμο στο στομάχι. Η ανασφάλεια γίνεται μόνιμος σύντροφός σου, και σύντομα η ένταση ξεφεύγει από τον χώρο εργασίας: αρχίζει να επηρεάζει τον ύπνο σου, τη διάθεση στο σπίτι, ακόμη και την υγεία σου.
Πώς μπορείς να προστατευτείς
Δεν υπάρχει εύκολη λύση, αλλά υπάρχουν στρατηγικές που μπορούν να βοηθήσουν:
- Θέσε όρια: κράτησε την επικοινωνία καθαρή και επαγγελματική, χωρίς υπερβολική προσωπική εμπλοκή.
- Κατέγραψε περιστατικά: η τεκμηρίωση μπορεί να σε προστατέψει αν προκύψουν επίσημες διαμάχες.
- Αναζήτησε συμμαχίες: μίλησε με συναδέλφους, HR ή άτομα εμπιστοσύνης.
- Φρόντισε τον εαυτό σου: το άγχος χρειάζεται υγιείς διεξόδους (άσκηση, δημιουργικές δραστηριότητες, υποστηρικτικές σχέσεις, συμβουλευτική ή ψυχοθεραπεία).
- Σκέψου εναλλακτικές: σε ορισμένες περιπτώσεις, η μακροχρόνια συνύπαρξη με έναν νάρκισσο μπορεί να απαιτεί ακόμη και αλλαγή εργασιακού περιβάλλοντος.
Συμπέρασμα
Η εργασιακή σχέση με έναν νάρκισσο είναι μια συνεχής δοκιμασία. Σου απορροφά ενέργεια, σε γεμίζει αμφιβολία και συχνά σε κάνει να ξεχνάς την αξία σου. Όμως, η κατανόηση του φαινομένου είναι το πρώτο βήμα: δεν φταις εσύ, ούτε οι ικανότητές σου. Ο ναρκισσισμός είναι ένα ψυχολογικό μοτίβο που επηρεάζει όσους βρίσκονται γύρω του.
Κι όπως στη ζωή, έτσι και στη δουλειά, το πιο σημαντικό είναι να μη χαθείς μέσα στην επιρροή του άλλου. Να κρατήσεις τη δική σου ταυτότητα και, όσο δύσκολο κι αν φαίνεται, να θυμάσαι ότι η επαγγελματική σου αξία δεν ορίζεται από το βλέμμα ενός νάρκισσου.
Βιβλιογραφία
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC.
- Rosenthal, S. A., & Pittinsky, T. L. (2006). Narcissistic leadership. The Leadership Quarterly, 17(6), 617–633.
- Harms, P. D., Spain, S. M., & Hannah, S. T. (2011). Leader development and the dark side of personality. The Leadership Quarterly, 22(3), 495–509.
- Maccoby, M. (2000). Narcissistic leaders: The incredible pros, the inevitable cons. Harvard Business Review, 78(1), 68–78.
- Stern, R. (2007). The Gaslight Effect. Morgan Road Books.
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Dr. Μήτσιου – Δάκτυλα Γλυκερία